De eerste fase van de onteigeningsprocedure betreft de bestuurlijke fase en bestaat uit drie etappes:
1. Het voorlopig onteigeningsbesluit;
2. De organisatie van het openbaar onderzoek;
3. Het definitief onteigeningsbesluit.
Het definitief onteigeningsbesluit (conform art. 28-30 Vlaams Onteigeningsdecreet)
Het definitief onteigeningsbesluit moet, op straffe van nietigheid, een aantal elementen bevatten:
Het definitief onteigeningsbesluit bevat, tevens op straffe van nietigheid, de volgende bijlagen:
Feiten en context
In de dichtbevolkte woonkern van Ruisbroek worden meerdere (ruimtelijke) functies gecombineerd, waarbij er echter weinig ruimte voor publiek toegankelijk groen is ingevolge het rijke industrieverleden van de (deel-)gemeente. Bovendien wordt Ruisbroek geconfronteerd met de (problematiek van) een oprukkende stadsrand van Brussel, waardoor dwarsverbindingen door Ruisbroek beperkt en/of onaantrekkelijk zijn, zonder enige relatie met de omgeving.
Een versterking van de woonkwaliteit in Ruisbroek werd (resp. wordt) daarom noodzakelijk geacht, meer in het bijzonder via het opwaarderen en realiseren van publiek toegankelijk groen. Dit geheel in overeenstemming met de visie en plannen van het Vlaams Strategisch Gebied rond Brussel waarbij het in te nemen gebied reeds bestemd werd als parkgebied in functie van bufferzone tussen de uitbreiding van de aanwezige regionale bedrijvenzone ten noorden en de woonwijk ten zuiden ervan én het realiseren van publiek toegankelijk groen in het verstedelijkt weefsel in de Vlaamse Rand.
In bovenstaande zin werd bij besluit van de Vlaamse Regering van 8 april 2015 ook een GRUP 'Afbakening van het Vlaams Strategisch Gebied rond Brussel en aansluitende open ruimtegebieden - cluster A3 Bergensesteenweg en cluster A4 Biest - Hoeve Bretonne' definitief vastgesteld, waarin voor Ruisbroek wordt voorzien in een zone voor parkgebied, specifiek bestemd voor de instandhouding, het herstel en de ontwikkeling van een park of parken.
De gemeenteraad heeft in zitting van 28 januari 2021 enerzijds de projectnota 'Ruysbroeckveld' en anderzijds het onteigeningsplan 'Ruysbroeckveld' met bijhorende eigenaarstabel voorlopig vastgesteld. In dit voorlopige onteigeningsbesluit werden volgende onderdelen – gemotiveerd – uiteengezet:
In zin van artikel 10, §2 Vlaams Onteigeningsdecreet bevatte het voorlopig onteigeningsbesluit tevens een onteigeningsplan conform artikel 11 Vlaams Onteigeningsdecreet evenals een projectnota conform artikel 12 Vlaams Onteigeningsdecreet.
Het voorlopig vastgesteld onteigeningsplan werd begrensd tot de vereiste zone voor publiek toegankelijk groen resp. buffering en omvatte de navolgende 8 percelen, gelegen te 1601 Ruisbroek, aan de Frans Baesstraat, Edward Debaerdemaekerstraat en Groot-Bijgaardenstraat, met kadastrale identificatie:
Overeenkomstig artikel 17 e.v. Vlaams Onteigeningsdecreet werd een openbaar onderzoek georganiseerd betreffende de voorgenomen onteigening lopende van maandag 26 juli 2021 tot en met dinsdag 24 augustus 2021. Alle documenten van het voorlopig onteigeningsbesluit lagen tijdens de duur van dit openbaar onderzoek ter inzage in het gemeentehuis van de gemeente Sint-Pieters-Leeuw, met zetel te 1600 Sint-Pieters-Leeuw, Pastorijstraat 21, bij de dienst Ruimtelijke Ordening, en waren eveneens beschikbaar op de website van de gemeente.
Alle eigenaars van de onroerende goederen werden per beveiligde zending op de hoogte gebracht van voormeld openbaar onderzoek, hetwelk – conform artikel 17 Vlaams Onteigeningsdecreet – eveneens werd aangekondigd via:
In de zin van artikel 15 e.v. Vlaams Onteigeningsdecreet heeft de gemeente Sint-Pieters-Leeuw alle eigenaars van de in te nemen onroerende goederen tevens op de hoogte gebracht van de minnelijke onderhandelingstermijn van 5 maanden, evenals meermaals uitgenodigd tot het voeren van onderhandelingen met oog op een minnelijke verwerving van hun eigendom binnen de contouren van het onteigeningsplan.
Uit deze (uitnodigingen tot het voeren van) onderhandelingen vloeiden tot op heden géén (tegenstelbare) eigendomsoverdrachten voort.
Gedurende het openbaar onderzoek zijn 2 schriftelijke bezwaren en opmerkingen bezorgd aan de dienst Ruimtelijke Ordening van de gemeente Sint-Pieters-Leeuw, waarvan (slechts) 1 per beveiligde zending en 1 per (gewone) e-mail. Dit van de (rechts)personen zoals onderstaand vermeld resp. in het verslag van behandeling der bezwaren.
Overwegende dat er in deze omstandigheden dient overgegaan te worden tot definitieve vaststelling van het definitief onteigeningsbesluit.
Juridische context
Gelet op:
Behandeling van bezwaren
Gedurende het openbaar onderzoek werden 2 schriftelijke bezwaren en opmerkingen bezorgd aan de gemeente Sint-Pieters-Leeuw, waarvan 1 per beveiligde zending en 1 per e-mail. Deze bezwaarschriften gaan uit van de eigenaars van de percelen, kadastraal gekend als Sint-Pieters-Leeuw, 7e afdeling, sectie A, nrs. 22p2, 25m en 25l resp. Sint-Pieters-Leeuw, 2e afdeling, sectie E, nr. 678n3.
Het verslag van behandeling van deze bezwaren wordt gevoegd als bijlage. Daarbij kan geconcludeerd worden dat de bezwaren geen elementen bevatten die nopen tot een bijsturing, een wijziging en/of een aanpassing van de projectnota 'Ruysbroekveld' noch van het onteigeningsplan.
De weerlegging van deze bezwaren is onderbouwd en gemotiveerd.
Motivering van de onteigening
De doelstelling van de onteigening is gelegen in de realisatie van een kwaliteitsvol, publiek toegankelijk natuurpark in Ruisbroek. Zowel Ruisbroek, als Negenmanneke en Zuun worden vandaag de dag immers gekenmerkt door een sterke verstedelijking en zeer dichtbevolkte woonkernen. De nood aan een groener landschap is er meer dan ooit voelbaar.
Om dit te kunnen verwezenlijken en daarmee aan de vooropgestelde beleidsdoelstellingen te beantwoorden, zal een kwaliteitsvol, publiek toegankelijk natuurpark worden aangelegd op de gronden van het Ruysbroeckveld. Dit zoals ook voorzien door het GRUP 'Afbakening van het Vlaams Strategisch Gebied rond Brussel en aansluitende open ruimtegebieden - cluster A3 Bergensesteenweg en cluster A4 Biest - Hoeve Bretonne', dat op 8 april 2015 definitief werd vastgesteld door de Vlaamse Regering.
Middels de aanleg van het natuurpark wordt zodoende niet enkel uitvoering gegeven aan de ruimtelijke en recreatieve beleidsdoelstellingen op lokaal niveau, maar eveneens aan de Vlaamse doelstellingen, zoals verankerd in het GRUP van 8 april 2015 én de visie en plannen van het Vlaams Strategisch Gebied rond Brussel. De realisatie van een ruimtelijk bestemmingsplan verantwoordt de onteigening omdat de ruimtelijke ordening op zich wordt gezien als van algemeen belang.
Het is daarnaast de bedoeling eenieder, zowel voetgangers en fietsers van het kanaal, de werknemers van de nabijgelegen bedrijven, als de inwoners van Ruisbroek, de mogelijkheid te bieden een aangenaam en rustgevend plekje natuur op te zoeken. Er zal bij de inrichting van het natuurpark tevens rekening worden gehouden met de noden van verschillende bevolkingsgroepen. Kortom, de aanleg van het natuurpark biedt heel wat mogelijkheden op vlak van natuurbeleving, waterberging, groenbuffering, trage verbinding en recreatie.
De aanleg van het kwaliteitsvol, publiek toegankelijk natuurpark staat in die zin ten dienste van de lokale bevolking (en economisch actieven in Ruisbroek), gezien deze van het natuurpark gebruik zullen kunnen maken, hetgeen verder ook gunstige effecten kan (eerder: zal) genereren voor de versterking van de sociale cohesie binnen de gemeente.
Bovendien is de voorziene locatie de perfecte opportuniteit gezien het natuurpark ook zal kunnen fungeren als bufferzone tussen een uitgebreide industriezone in het noorden en een woonzone in het zuiden. Het parkgebied zal door haar 'bufferende functie' een grote meerwaarde betekenen op visueel vlak, alsook geluidshinder grotendeels kunnen opvangen.
De aanleg van het kwaliteitsvol, publiek toegankelijk natuurpark op de gronden van het Ruysbroeckveld is derhalve van belang voor de gemeenschap, in die mate dat een onbepaalbaar en variabel aantal personen op niet-exclusieve wijze van de gerealiseerde voordelen zal kunnen genieten.
Dat de aanleg van een natuurpark kwalificeert als van algemeen belang, werd bovendien weerhouden door de Vlaamse overheid in het besluit van de Vlaamse Regering tot aanwijzing van de handelingen in de zin van artikel 4.1.1, 5°, artikel 4.4.7, § 2, en artikel 4.7.1, § 2, tweede lid, van de Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening van 5 mei 2000. Als handelingen van algemeen belang werden daarin (o.m.) volgende handelingen aangeduid:
“Art.2. Als handelingen van algemeen belang, zoals bedoeld in artikel 4.1.1, 5° van de Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening worden de werken, handelingen en wijzigingen beschouwd die betrekking hebben op:
(…) 12° de volgende projecten door of in opdracht van de overheid:
a) de bebossing, natuur- en landinrichtingswerken.
De onteigening is noodzakelijk om deze doelstellingen van algemeen nut te kunnen realiseren.
2. Onteigeningsnoodzaak
Zoals bij de omschrijving van het onteigeningsdoel voor het algemeen nut reeds werd uiteengezet, is het de bedoeling een kwaliteitsvol, publiek toegankelijk natuurpark te realiseren in Ruisbroek dat zowel voor de omgeving als voor de inwoners van Ruisbroek een grote meerwaarde kan (eerder: zal) betekenen. De nood aan meer groen in een zeer verstedelijkte omgeving laat zich zeer duidelijk voelen.
Deze heeft er in eerste instantie immers toe geleid dat het GRUP 'Afbakening van het Vlaams Strategisch Gebied rond Brussel en aansluitende open ruimtegebieden - cluster A3 Bergensesteenweg en cluster A4 Biest - Hoeve Bretonne' diende te worden opgemaakt. De noodzaak van de onteigening blijkt in de eerste plaats dan ook integraal uit dit GRUP en de daaraan ten grondslag liggende motivatie.
De creatie van meer publiek groen in een verstedelijkt weefsel beantwoordt daarmee aan de doel- en taakstellingen van de Vlaamse Regering en de gemeente om meer publiek toegankelijk groen in de Vlaamse Rand en de gemeente te creëren. Hetgeen des te noodzakelijker is in de woonomgeving van Ruisbroek, vermits de oppervlakte aan publiek en aaneengesloten buurtgroen (groen met minimale oppervlakte van 1ha op max. 400m afstand) en wijkgroen (groen met minimale oppervlakte van 10ha op max. 800m afstand) daar lager ligt dan de mediaan van het Vlaamse Gewest.
De in te nemen gronden zijn noodzakelijk om de vereiste natuur te introduceren en te versterken, zodat het deel kan uitmaken van een ruimer groen netwerk van bestaande groengebieden. De verwerving van de gronden is dus noodzakelijk om het vooropgestelde doel te kunnen bereiken.
Bovendien werden de gronden in het GRUP 'Afbakening van het Vlaams Strategisch Gebied rond Brussel en aansluitende open ruimtegebieden - cluster A3 Bergensesteenweg en cluster A4 Biest - Hoeve Bretonne' bestemd als 'parkzone', een gebied dat een bufferende functie moet opnemen tussen de uitbreiding van de regionale bedrijvenzone in het noorden en de woonwijk van Ruisbroek in het zuiden met de Kanaaltuinen. Het is noodzakelijk om de hinderlijke aspecten van de bedrijvenzone op visueel en geluidsvlak te bufferen naar de woonwijk, hetgeen in casu zou gebeuren door de aanleg van het kwalitatief, publiek toegankelijk natuurpark.
Waarbij ook wordt opgemerkt dat de aanleg van het natuurpark onmogelijk kan verwezenlijkt worden door de eigenaars van de in te nemen percelen zelf, inzonderheid gelet op de versnipperde eigendomsstructuur binnen de contouren van het projectgebied. Ingevolge deze versnippering spelen er tal van (andere) belangen die zorgen voor een lappendeken aan verantwoordelijkheden inzake beheer en onderhoud van het natuurpark, een gebrek aan globale inrichting, problemen naar toegankelijkheid en het publiek toegankelijk en beschikbaar houden van het natuurpark, …
Evenmin is er een alternatief voorhanden waar het project doorgang zou kunnen vinden. Het GRUP 'Afbakening van het Vlaams Strategisch Gebied rond Brussel en aansluitende open ruimtegebieden - cluster A3 Bergensesteenweg en cluster A4 Biest - Hoeve Bretonne' heeft ervoor gezorgd dat een gebied werd aangeduid binnen de verstedelijkte omgeving van Ruisbroek waar een project van de nodige grootte realiseerbaar was. De Vlaamse Regering heeft door de goedkeuring van dit GRUP reeds de noodzaak tot de aanleg van het natuurpark erkend.
De onteigeningsprocedure diende te worden opgestart teneinde het dossier niet te vertragen indien een verwerving via minnelijke onderhandelingen zou worden belemmerd. Herhaaldelijke pogingen tot minnelijke verwerving van voormelde gronden van het Ruysbroeckveld nopen de gemeente Sint-Pieters-Leeuw er nu toe de stap te zetten naar een onteigening. Het dient te worden benadrukt dat het opstarten van een onteigeningsprocedure in dit dossier absoluut noodzakelijk is, maar het besef groot is dat onteigening voor een lokale overheid steeds een ultimum remedium is.
Gelet op het feit dat een minnelijke eigendomsoverdracht van de percelen, opgenomen in het onteigeningsplan, op heden evenwel onmogelijk is gebleken, en een zelfrealisatie niet aan de orde is bij afwezigheid van iedere intentie of verzoek dienaangaande, staat de noodzaak van de vooropgestelde innames onwrikbaar vast.
Tot slot is het evenmin onbelangrijk te vermelden dat de gemeente voor de realisatie van dit project kan rekenen op overheidssteun. In december 2018 werd het subsidiedossier goedgekeurd door het Agentschap voor Natuur en Bos van de Vlaamse overheid. Echter moeten de toegekende subsidies worden geïnd voor het einde van 2021. Dit is zeker geen verwaarloosbaar element daar zonder overheidssteun het zeer onwaarschijnlijk is dat het project daadwerkelijk kan worden gerealiseerd.
Onteigenende instantie
Overeenkomstig art. 6, 1° Vlaams Onteigeningsdecreet zijn de gemeenten bevoegd om tot onteigening over te gaan. Dienvolgens zal de gemeente Sint-Pieters-Leeuw, met bestuurlijke zetel te 1600 Sint-Pieters-Leeuw, Pastorijstraat 21, en ingeschreven in de KBO onder nr. 0207.513.484, optreden als onteigenende instantie.
Habilitatie
Onderhavig onteigeningsinitiatief is gesteund op artikel 7, 3de lid Vlaams Onteigeningsdecreet, dat luidt als volgt:
"De gemeenten en provincies kunnen tot onteigening overgaan in de gevallen waarin ze oordelen dat de onteigening noodzakelijk is voor de uitwerking van de infrastructuur of het beleid inzake respectievelijk de gemeentelijke en de provinciale aangelegenheden".
De Memorie van Toelichting bij het Vlaams Onteigeningsdecreet licht toe dat (o.a.) de gemeenten, als gevolg van deze bepaling, beschikken over een algemene rechtsgrond tot onteigening.
Onteigeningsplan
De te onteigenen onroerende goederen betreffen acht gronden ('projectgebied Ruysbroeckveld'), gelegen te 1601 Ruisbroek, aan de Frans Baesstraat, Edward Debaerdemaekerstraat en Groot-Bijgaardenstraat. De gronden zijn kadastraal gesitueerd:
De gronden met als kadastrale identificatie Sint-Pieters-Leeuw, 2e afdeling, sectie E, deel van nr. 678n3 hebben een oppervlakte van 60ca en 37a94ca.
De gronden met als kadastrale identificatie Sint-Pieters-Leeuw, 7e afdeling, sectie A, nrs. 18a, 22p2, 25l, 25m, 25n, 26e en 28a hebben respectievelijke oppervlakten van 1ha19a18ca, 33a87ca, 10a16ca, 42a05ca, 1ha13a50ca, 21a84ca en 27a30ca.
Het merendeel van de te onteigenen gronden zijn bestemd als 'parkgebied', vastgelegd in het gewestelijk ruimtelijk uitvoeringsplan (GRUP) 'Afbakening van het Vlaams Strategisch Gebied rond Brussel en aansluitende open ruimtegebieden - cluster A3 Bergensesteenweg en cluster A4 Biest - Hoeve Bretonne'. Het perceel 678n3, dat slechts gedeeltelijk wordt aangekocht/onteigend, heeft als bestemming 'agrarisch gebied'. In een nieuw gewestelijk ruimtelijk uitvoeringsplan voor de bedrijvenzone 3 Fonteinen grenzend aan dit perceel, zal het gebied worden herbestemd (aansluiting op bestemming 'parkgebied' van het reeds bestaande ruimtelijke uitvoeringsplan).
De gronden zijn eigendom van enkele rechtspersonen (o.a. de federale overheid en twee OCMW's) en private eigenaars.
Verplichte bijlagen bij het definitief onteigeningsbesluit
Het definitief onteigeningsbesluit wordt aangevuld met:
Het Eerste Aanvullend Protocol bij het Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM), artikel 1.
De Belgische Gecoördineerde Grondwet, artikel 16.
Het decreet over het lokaal bestuur d.d. 22 december 2017, en alle latere wijzigingen, inzonderheid art. 2 en 41.
Het decreet d.d. 24 februari 2017 betreffende onteigening voor het algemeen nut en alle latere wijzigingen ('het Vlaams Onteigeningsdecreet').
Het besluit van de Vlaamse Regering d.d. 27 oktober 2017 tot uitvoering van het Vlaams Onteigeningsdecreet d.d. 24 februari 2017.
De gemeenteraad keurt het definitief onteigeningsbesluit - met inbegrip van het onteigeningsplan, de projectnota en het verslag van het openbaar onderzoek - betreffende de onteigening ten algemenen nutte van acht gronden gelegen te 1601 Ruisbroek, aan de Frans Baesstraat, Edward Debaerdemaekerstraat en Groot-Bijgaardenstraat ('project Ruysbroeckveld'), goed.
De gemeenteraad stelt de projectnota 'Ruysbroeckveld', zoals voorzien in artikel 12 van het Vlaams Onteigeningsdecreet, definitief vast met het oog op onderhavig onteigeningsinitiatief.
De gemeenteraad stelt het onteigeningsplan 'Ruysbroeckveld', zoals voorzien in artikel 11 van het Vlaams Onteigeningsdecreet, definitief vast met het oog op onderhavig onteigeningsinitiatief.
Kopie van onderhavig definitief onteigeningsbesluit zal per beveiligde zending medegedeeld worden aan de te onteigenen partijen én uittreksel van onderhavig definitief onteigeningsbesluit zal bekendgemaakt worden in het Belgisch Staatsblad, conform de bepalingen van het Vlaams Onteigeningsdecreet.
Onderhavig definitief onteigeningsbesluit zal tevens worden bekendgemaakt op de website van de gemeente Sint-Pieters-Leeuw.
De gemeenteraad belast het college van burgemeester en schepenen met het uitvoeren van deze bekendmakingsformaliteiten.